KHK rejiminin en ağır ve kalıcı sonuçlarından biri, ihraç edilen kişilerin yalnızca kamu görevlerinden değil, fiilen çalışma hayatının tamamından dışlanmaları olmuştur. Hukuki bir mahkûmiyet kararı olmaksızın oluşan bu tablo; idari uygulamalar, kodlama sistemleri ve örtülü yasaklar yoluyla, KHK’lılar ve aileleri açısından derin bir ekonomik yoksunluk ve sosyal kırılganlık sürecini beraberinde getirmiştir.

İş Bulma Güçlüğü ve Ekonomik Sonuçlar

KHK ile ihraç edilen bireyler, kamu sektöründe çalışma yasaklarıyla karşı karşıya kalmışlardır. Ancak sorun yalnızca kamu sektöründe değil, özel sektörde de iş bulma konusunda ciddi güçlüklerle karşılaşmaktadırlar. Birçok işveren, KHK’lı olarak bilinen kişileri işe almaktan çekinmekte, bu durum fiili bir çalışma yasağı yaratmaktadır.

Ekonomik olarak, ihraç edilen kişiler ve aileleri büyük zorluklar yaşamaktadır. Gelir kaybı, borçlanma, tasarrufların tükenmesi ve temel ihtiyaçların karşılanamaması yaygın sorunlardır. Birçok aile, eğitim, sağlık ve barınma gibi temel haklara erişimde güçlük çekmektedir. Çocukların eğitimlerinin yarıda kalması, sağlık sorunlarının tedavi edilememesi gibi uzun vadeli sonuçlar da ortaya çıkmaktadır.

Ayrıca, meslek hayatlarının aniden sonlanması, bireylerin kariyer gelişimlerini ve emeklilik haklarını da olumsuz etkilemiştir. Uzun yıllar çalışarak elde ettikleri tecrübe ve birikimlerini kullanamayan bu kişiler, ekonomik ve sosyal anlamda derin bir belirsizlik içinde yaşamaktadır.

Kamu ve Özel Sektörde Fiili Çalışma Yasağı

KHK ile ihraç edilen kişilerin kamu sektöründe çalışma yasağı yasal olarak düzenlenmiştir. Ancak özel sektörde de bu kişilerin istihdam edilmesi konusunda fiili bir yasak oluşmuştur. İşverenler, KHK’lı olarak bilinen kişileri işe almaktan kaçınmakta, bu durum bireylerin iş bulma olanaklarını ciddi şekilde kısıtlamaktadır.

Bu fiili yasağın arkasında, işverenlerin yasal ve sosyal baskılardan çekinmeleri yatmaktadır. Bazı işverenler, KHK’lı birini işe almaları durumunda kendilerinin de soruşturma veya denetimlerle karşılaşabileceği endişesi taşımaktadır. Bu durum, bireylerin çalışma hakkını ciddi şekilde ihlal etmekte ve ekonomik hayatlarını sürdürmelerini zorlaştırmaktadır.

Sonuç olarak, birçok KHK’lı, kayıt dışı işlerde düşük ücretlerle çalışmak zorunda kalmakta veya tamamen işsiz kalmaktadır. Bu durum, yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda sosyal ve psikolojik açıdan da derin olumsuz etkiler yaratmaktadır.

KHK’lıların İstihdam Alanında Karşılaştıkları Engeller:

• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın 2 Ağustos 2016 tarihli genelgesiyle, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun işten ayrılış kayıtlarına ’36’ kodu eklenmiş ve KHK ile ihraç edilenler bu kodla işaretlenerek yeni bir işe başlamaları fiilen engellenmiştir.
• Milli Eğitim Bakanlığı, kamudan çıkarılan KHK’lı öğretmenlerin özel eğitim kurumlarında istihdam edilmelerini yasaklamıştır.
• KHK’larla kapatılan özel okullarda görev yapan yaklaşık 20.000 öğretmenin çalışma yetkileri Milli Eğitim Bakanlığı tarafından iptal edilmiştir.
• KHK ile görevden alınan veya kapatılan kurumlarda çalışan kişilerden başka işlerde çalışmaya başlayanların, gözaltına alındıklarında uzun süren gözaltı işlemleri bahane edilerek işverenler tarafından işten çıkarıldığı bildirilmiştir.
• SGK, KHK ile görevden çıkarılan devlet memurlarının işsizlik ödeneğinden yararlanamayacağını duyurmuştur.
• Aktif İşgücü Hizmetleri Dairesi Başkanlığı’nın “36/OHAL/KHK” kaydı bulunan kişilerin kurslara kaydının yapılmaması talimatı nedeniyle, KHK’lıların İŞKUR kurslarına başvuruları reddedilmiştir.
• Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın uygulamasıyla, Ulusal Yapı Denetim Sistemi’ne kayıtlı KHK’lı mühendis ve mimarların “Proje ve Uygulama Denetçisi” ile “Kontrol Elemanı” gibi sıfatlarla yapı denetim şirketlerinde 2025 yılına kadar çalışması yasaklanmıştır.
• KHK ile meslekten ihraç edilen kamu görevlilerinin işyeri açma ve çalışma ruhsatı talepleri, bazı belediyeler tarafından İçişleri Bakanlığı’nın gizli bir genelge yayınladığı iddiasıyla reddedilmiştir.
• Yasalara uygun biçimde faaliyet gösteren işyerlerinin ruhsatları, belediyeler tarafından OHAL tedbirleri gerekçesiyle iptal edilmiştir.
• Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği (TÜRMOB) tarafından düzenlenen yeminli mali müşavirlik sınavlarına, KHK ile ihraç edilenlerin başvuruları engellenmiştir.
• Aralık 2017 İşyeri Hekimliği Sınavını kazanarak sertifika alma hakkı elde eden KHK’lı doktorlara sertifikaları verilmemiştir. Aynı zamanda, işyeri hekimliği yapan KHK’lı sağlık çalışanlarının bir bölümünün e-katip onayları iptal edilerek çalışmaları sonlandırılmıştır.
• KHK ile kamudan ihraç edilen doktorların, SGK ile anlaşmalı özel sağlık kuruluşlarında çalışmaları da engellenmiştir.
• OHAL sürecinde çıkarılan KHK’larla, sözleşmeli çalışan aile hekimlerine güvenlik soruşturması şartı getirilmiş ve emniyetin talebi üzerine, hakkında herhangi bir soruşturma bulunmayan bazı aile hekimlerinin sözleşmeleri feshedilmiştir.
• KHK ile meslekten ihraç edilen hukukçuların avukatlık ruhsatı alması Adalet Bakanlığı tarafından engellenmiştir.