1) AİHM nedir, ne değildir?

AİHM, bir “temyiz/istinaf mahkemesi” gibi dosyanızı baştan sona yeniden yargılamaz. Temel sorusu şudur:
Devlet, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) kapsamındaki bir hakkınızı ihlal etti mi? 

Bu nedenle AİHM:

• Özel kişi/özel şirketler aleyhine doğrudan şikâyet incelemez (şikâyet devletin sorumluluğuna dayanmalı). 
• “Haksızlık oldu” demek yetmez; hangi AİHS hakkının, nasıl ihlal edildiğini somut anlatmak gerekir. 

2) Kimler başvurabilir?

• Bireyler, STK’lar ve şirketler başvurabilir.
• Temel şart: İhlalden kişisel ve doğrudan etkilenmiş olmanız (“mağdur/victim” olmanız). 

3) En kritik kabul edilebilirlik şartları 

AİHM başvurularının çok büyük kısmı kabul edilemez bulunur; en sık sebep usuldür.
Başlıca şartlar:

1. A) İç hukuk yollarını tüketme

Aynı şikâyeti, ülkenizdeki etkili yargı yollarında (genellikle en üst mahkemeye kadar) ileri sürmüş olmalısınız. 

Türkiye için pratik not: AİHM, Türkiye bakımından birçok alanda AYM bireysel başvuru yolunu “etkili iç hukuk yolu” olarak görür; dolayısıyla çoğu dosyada AİHM’den önce AYM yolunun tüketilip tüketilmediğine bakılır. 

1. B) 4 aylık süre (çok önemli)

Genel kural: Nihai iç hukuk kararından itibaren 4 ay içinde AİHM’ye tam ve usule uygun başvuru yapılmalıdır. 

• Sürede esas alınan tarih çoğunlukla postaya verildiğiniz günün damgasıdır. 
• Faks göndermek süreyi durdurmaz; imzalı aslın postayla 4 ay içinde gönderilmesi gerekir. 
• Eksik başvuru yapıp “sonra tamamlarım” demek çok risklidir; eksiklik nedeniyle dosya hiç açılmayabilir ve süre kaçabilir. 

1. C) “Önemli bir dezavantaj” yoksa reddedilebilir

İhlalin sizde ciddi/önemli bir etkisi yoksa AİHM başvuruyu reddedebilir (istisnaları vardır). 

4) Başvuru nasıl yapılır? 

Adım 1 — Resmî formu indirin

AİHM yalnızca kendi resmî başvuru formunu kabul eder. Form indirilir, bilgisayarda doldurulur, çıktısı alınır, imzalanır. ECHR

Adım 2 — Formu “tam” doldurun

Formdaki tüm ilgili alanlar dolmalı. “Eklerde anlattım” diyerek formun esas kısımlarını boş bırakmak başvurunun reddine yol açabilir. 

İyi bir anlatım için:

• Kısa, kronolojik, tarihli yazın. 
•  “Olaylar” bölümünde ne yaşandığını tarih sırasıyla kısa ve açık anlatın; 
• “Şikâyetler” bölümünde hangi AİHS maddesinin hangi gerekçeyle ihlal edildiğini somutlaştırın;
•  “İç hukuk ve süre” bölümünde ise hangi başvuru yollarını ne zaman tükettiğinizi ve AİHM’ye 4 aylık süre içinde başvurduğunuzu açıkça gösterin.

Adım 3 — Ekleri hazırlayın 

• Orijinal belge göndermeyin, iade edilmez. 
• Belgeleri tarihe göre sıralayın, sayfaları numaralayın, zımbalamayın/spiral yapmayın. 
• Özellikle şunlar olmalı: şikâyet ettiğiniz karar/işlem, itiraz/temyiz süreçleri, en son karar ve tebliğ/öğrenme bilgisi, iddialarınızı ulusal mahkemelerde ileri sürdüğünüz dilekçeler. 

Adım 4 — Postayla gönderin 

Başvuru sadece postayla yapılır. 

Adres (AİHM/Strazburg):
The Registrar – European Court of Human Rights – Council of Europe – 1 avenue de l’Europe – 67075 Strasbourg Cedex – FRANCE 

Pratik öneri: taahhütlü/iadeli taahhütlü gönderin. 

5) Avukat şart mı? Masraf var mı?

• Başlangıçta avukat zorunlu değil. 
• Ancak dosya “Hükümete bildirildiğinde” (communication) aşamasında kural olarak avukatla temsil aranır (istisna talep edilebilir genelde kabul etmektedir). 
• Mahkeme harcı yoktur (“no court fees”). 
• Masraf genelde posta/tercüme ve (varsa) avukat ücretidir. Adli yardım (legal aid) bazı dosyalarda, genellikle dosya ilerledikten sonra gündeme gelebilir. 

6) Başvurudan sonra ne olur?

• Başvurunuz tam ve usule uygunsa size bir dosya numarası verilebilir ve sonraki yazışmalar bu numarayla yürür. 
• AİHM, yoğunluk nedeniyle her evrak için “teslim aldım” diye anında teyit vermez; genellikle sizden bir işlem gerekirse yazar. 
• Mahkeme yazarsa, verilen sürede cevap vermezseniz dosyanız olumsuz etkilenebilir. 

7) Acil durum: Sınır dışı/iadeye karşı “geçici tedbir” (Rule 39)

Hayati tehlike, işkence/insanlık dışı muamele riski gibi telafisi imkânsız zarar ihtimali varsa AİHM Rule 39 kapsamında geçici tedbir verebilir; ancak bu istisnai bir yoldur ve sıkı incelenir. 

Rule 39 talebi:

• ECHR Rule 39 Site üzerinden, ya da faks veya posta ile yapılabilir; e-posta kabul edilmez. 

8) En sık yapılan hatalar 

• 4 aylık süreyi kaçırmak. 
• Resmî formu kullanmamak / formu imzalamamak. 
• Formdaki “olaylar–şikâyetler–iç hukuk/süre” kısımlarını boş bırakıp “eklere bakın” demek. 
• Orijinal belge göndermek, ekleri düzensiz/zımbalı göndermek. 
• Şikâyeti ulusal mahkemelerde hiç ileri sürmeden AİHM’ye gitmek. 
• Özel kişi/kurumlara karşı doğrudan şikâyet etmek (devlet bağlantısı kurulmadan). 

9) Hızlı Kontrol Listesi 

• Form resmî form mu, tamamen dolduruldu mu, imzalar tamam mı? 
• Nihai iç hukuk kararı net mi ve 4 ay içinde postaya veriliyor mu? 
• Şikâyet edilen kararlar + itiraz/temyiz/AYM süreci belgeleri eklerde var mı? 
• Ekler sıralı, numaralı, okunaklı ve zımbasız mı? 
• Dosyanın “devlet sorumluluğu” boyutu açık mı? 

10) Kamu görevlilerinin meslekten ihracina iliskin Türkiye aleyhine yapilan kitlesel basvurularin incelenmesine yönelik özel tedbirler

AİHM, 2025 Ekim ortasından itibaren bu konuda başvuruların belirgin biçimde arttığını, yakın dönemde daha da artabileceğini öngördüğü için 1 Ocak 2026’dan itibaren bazı zorunlu adımlar getiriyor. 

Bu değişiklik “mahkemenin kararını” değil, başvurunun “düzenli alınmasını” ilgilendirir

Buradaki amaç, “kim hangi dosyayı gönderdi, hangi şikâyetler var” gibi bilgilerin standart ve hızlı şekilde kayda alınmasıdır. Bu nedenle getirilen “kapak sayfası” gibi belgeler, şikâyetlerin hukuken haklı olup olmadığını değerlendirmek için değil; başvurunun doğru tespit edilmesi ve işleme alınması için istenmektedir. 

1 Ocak 2026’dan sonra başvuru yapacaklar için temel kurallar 

AİHM’ye meslekten ihraç nedeniyle başvurmak isteyen bir kişi (veya avukatı/temsilcisi) özetle şunları yapmalıdır:

1. Kapak sayfasını indir ve doldur

• AİHM’nin belirlediği “kapak sayfası” internetten temin edilir, bilgisayarda (elektronik) doldurulur ve çıktısı alınır.
• Kapak sayfasında, her başvurucuya özel bir QR kod bulunur.
• Gönderirken bu kapak sayfası, dosyanın en üstüne konur. 

1. Resmî AİHM başvuru formunu da mutlaka doldur

• Kapak sayfası tek başına yeterli değildir; AİHM’nin standart resmî başvuru formu da kullanılmaya devam eder.
• Bu form da internetten indirilir, elektronik doldurulur, kaydedilir ve çıktısı alınır.
• AİHM, şikâyetlerinizi esas olarak bu resmî formdaki anlatım ve ekler üzerinden inceler. Formun kurallara uygun doldurulmaması, başvurunun incelenmemesi riskini doğurabilir. 

1. Birden fazla kişi için başvuru varsa “her kişi için ayrı ayrı”

• Aynı temsilci/avukat birden çok kişi adına başvuru yapıyor olsa bile, kapak sayfası da başvuru formu da her başvurucu için ayrı ayrı doldurulup çıktısı alınmalıdır. 

1. Kurallara uymazsanız dosya reddedilmezse bile ciddi gecikme olur

• Özellikle kapak sayfasının eklenmemesi, başvurunun kaydı ve işleme konulmasında kaçınılmaz şekilde gecikmeye yol açar. 

Mahkeme sizinle nasıl iletişim kuracak?

• AİHM, bu tür başvurularda yazışmayı kural olarak eComms (Elektronik İletişim Sistemi) üzerinden yürütmek istiyor.
• Bu nedenle başvuru formunda e-posta adresi bildirmek zorunlu. Ancak gerçekten haklı bir sebep varsa, bunun formda açıkça yazılması isteniyor.
• Başvurunun kaydedildiğine dair ayrıca posta ile yazı gönderilmeyebilir; sistem ağırlıkla eComms üzerinden ilerler. 

“Dosyam ne oldu?” diye tek tek bilgi isteme dönemi sınırlanıyor

AİHM, meslekten ihraç kategorisindeki başvurularla ilgili bireysel bilgi taleplerine kural olarak yanıt vermeyeceğini; süreçle ilgili duyuruları daha çok basın bildirileri üzerinden yapacağını söylüyor. 

Hangi tarihten itibaren geçerli?

• Bu özel tedbirler, 1 Ocak 2026 ve sonrasında AİHM’ye gönderilen meslekten ihraç başvuruları için geçerli.
• Ayrıca AİHM, 1 Ocak 2026’dan önce gönderilmiş bazı başvurular için de sonradan iletişime geçip “kapak sayfasıyla tamamlayın” diyebilir.